परिचय
मराठ्यांचा प्रदेशीय सेनापतीपासून उपखंडीय शक्तीपर्यंतचा उदय आकस्मिक नव्हता. हा भूगोल, सैनिकी नवकल्पना, प्रशासकीय कौशल्य आणि अनेक पिढ्यांमध्ये विकसित झालेल्या सामाजिक घटकांच्या संयोगाने झाला.
भौगोलिक फायदा
सह्याद्री पर्वतांचा डोंगराळ प्रदेश, जिथे घनदाट जंगले आणि अनेक डोंगरी किल्ले आहेत, त्यामुळे मराठ्यांना नैसर्गिक संरक्षणाचा फायदा मिळाला. रायगड, राजगड आणि सिंहगड सारखे किल्ले मुघल सारख्या मोठ्या, हळू चालणाऱ्या सैन्यांसाठी प्रभावीपणे वेढा घालणे कठीण होते.
सैनिकी नवकल्पना
मराठ्यांनी अत्यंत मोबाइल घोडदळ विकसित केले आणि गनिमी कावा म्हणून ओळखली जाणारी Герिला युद्धाची तंत्रे साध्य केली. या दृष्टिकोनावर वेग, अचंबा आणि स्थानिक भूभागाची माहिती यावर अवलंबून राहण्यात आले, ज्यामुळे त्यांना चांगल्या सुसज्ज प्रतिस्पर्ध्यांवर मात करण्याची परवानगी मिळाली.
