मराठा साम्राज्याचा नकाशा: प्रदेशविस्तार समजून घेणे

मराठा साम्राज्याचा नकाशा तयार करणे म्हणजे फक्त एका वेळेचा फोटो नसून जवळजवळ दोन शतकांच्या कालावधीत झालेल्या सततच्या प्रदेशातील बदलांची कथा आहे. साह्याद्री किल्ल्यांच्या गटातून उपखंडातील शक्ती म्हणून वाढलेल्या स्वराज्याच्या सीमा बदलत गेल्या.

शिवाजी महाराजांच्या काळात, मुख्य प्रदेश पश्चिम दख्खनमधील साह्याद्री पर्वत श्रेणीत केंद्रित होता, ज्यात समाविष्ट होते:

• पुणे आणि सातारा प्रदेश
• अरबी समुद्राजवळील कोकण किनारपट्टीच्या प्रदेशांसह
• रायगड, राजगड, तोरणा, सिंहगड आणि प्रतापगड यासारखे महत्त्वाचे किल्ले

हा संक्षिप्त पण चांगल्या प्रकारे संरक्षित केलेला प्रदेश दशकानुदशके साम्राज्याचा भौगोलिक केंद्र बनला.