स्वराज्य म्हणजे काय होते? शिवाजी महाराजांच्या राज्याच्या मागची अर्थ आणि दृष्टी

स्वराज्य या शब्दाचा शाब्दिक अर्थ 'स्व-शासन' किंवा 'स्वतःचे राज्य' असा होतो. ही संकल्पना शिवाजी महाराजांनी सतराव्या शतकात दख्खनमध्ये बांधलेल्या राज्याची मूलभूत कल्पना बनली. मुघल साम्राज्य आणि दख्खनचे सुलतान यांनी व्यापलेल्या दख्खन प्रदेशात हे राज्य उभे राहिले.

स्वराज्य फक्त प्रदेशविस्ताराची इच्छा नव्हती. त्यात दख्खनच्या स्थानिक लोकसंख्या, विशेषतः मराठी भाषिक लोकांना स्वतःच्या लोकांमधून निवडलेले सरकार मिळावे आणि दूरच्या सुलतान आणि सम्राटांचे सेवक किंवा सैनिक म्हणून काम करू नये असे प्रतिनिधित्व केले.

ही दृष्टी यांच्या संयोगाने बनली होती:

• स्वायत्त राजकीय अधिकार
• स्थानिक प्रशासन
• किल्ले, गावे आणि व्यापार मार्गांचे संरक्षण
• धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्वायत्तता